వేల ఏళ్ల ఔషధ చరిత్ర నుంచి ఆధునిక పరిశ్రమకు..
భారతదేశంలో స్వదేశీ ఔషధ తయారీకి పునాది వేసిన ఆచార్య పీసీ రే
మందుల తయారీ చరిత్రను ఒకే కంపెనీ లేదా ఒకే వ్యక్తితో ప్రారంభమైందని చెప్పడం కష్టం. ప్రాచీన కాలంలో ఔషధాలను మూలికలు, ఖనిజాలు, జంతు ఉత్పత్తుల నుంచి వైద్యులు, ఔషధ నిపుణులు తయారు చేసేవారు. అయితే ఆధునిక పారిశ్రామిక ఔషధ పరిశ్రమ 19వ శతాబ్దంలో యూరప్, అమెరికాలో శాస్త్రీయ రసాయన శాస్త్రం అభివృద్ధి చెందడంతో వేగంగా రూపుదిద్దుకుంది.
19వ శతాబ్దం చివరి దశలో ఔషధ తయారీ చిన్న ప్రయోగశాలలు, రసాయన సంస్థల నుంచి పెద్ద పరిశ్రమలుగా మారడం ప్రారంభమైంది. జర్మనీ, స్విట్జర్లాండ్, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, అమెరికా వంటి దేశాల్లో రసాయన శాస్త్ర పరిశోధనలు పెరగడంతో ఔషధాల తయారీ కూడా పారిశ్రామిక స్థాయికి చేరింది. అందువల్ల “ప్రపంచంలో మొట్టమొదటి మందుల కంపెనీ ఇదే” అని ఒకే సంస్థను ఖచ్చితంగా పేర్కొనడం చారిత్రకంగా సరైనది కాదు. ఆధునిక ఫార్మా పరిశ్రమ అనేక దేశాల్లో దశలవారీగా అభివృద్ధి చెందింది.
భారతదేశంలో స్వదేశీ ఔషధ పరిశ్రమకు పునాది
భారతదేశంలో ఆధునిక స్వదేశీ ఔషధ పరిశ్రమకు అత్యంత ముఖ్యమైన మైలురాయిగా ఆచార్య ప్రఫుల్ల చంద్ర రే ప్రారంభించిన బెంగాల్ కెమికల్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్ వర్క్స్ను పేర్కొంటారు. ప్రభుత్వ ఔషధ శాఖ ప్రకారం, ప్రఫుల్ల చంద్ర రే 1893లో కలకత్తాలో చిన్న స్థాయిలో బెంగాల్ కెమికల్ వర్క్స్ను ప్రారంభించారు. అనంతరం అది 1901లో బెంగాల్ కెమికల్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్ వర్క్స్ లిమిటెడ్గా రూపుదిద్దుకుంది.
స్వదేశీ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, నైపుణ్యం, ముడి పదార్థాలతో నాణ్యమైన రసాయనాలు, మందులు తయారు చేయడం ఈ సంస్థ ప్రధాన లక్ష్యాల్లో ఒకటి. అందుకే ఆచార్య పీసీ రేను భారతీయ రసాయన శాస్త్రం, ఔషధ పరిశ్రమ అభివృద్ధిలో కీలక వ్యక్తిగా గుర్తిస్తారు.
తర్వాత భారతదేశంలో మరిన్ని స్వదేశీ సంస్థలు ఏర్పడ్డాయి. ఉదాహరణకు అలెంబిక్ కెమికల్ వర్క్స్ 1902లో ప్రారంభమై, 1907లో బరోడాకు తరలింది. ఈ సంస్థ ఏర్పాటులో టీ.కే. గజ్జర్, బీ.డీ. అమీన్లతో పాటు పీసీ రే కూడా భాగస్వామిగా ఉన్నారు.
స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ప్రభుత్వ రంగంలో కొత్త దశ
స్వాతంత్ర్యం అనంతరం భారతదేశం విదేశాల నుంచి మందుల దిగుమతులపై ఆధారపడకుండా దేశంలోనే అవసరమైన ఔషధాలను తయారు చేసుకోవాలని నిర్ణయించింది. దీనిలో భాగంగా ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ, యూనిసెఫ్ సహకారంతో హిందుస్తాన్ యాంటీబయాటిక్స్ లిమిటెడ్ ఏర్పడింది. 1954లో స్థాపించబడిన ఈ సంస్థ భారతదేశంలో తొలి ప్రభుత్వ రంగ ఔషధ సంస్థగా కేంద్ర ఔషధ శాఖ పేర్కొంటోంది. పుణె సమీపంలోని పింప్రిలోని కర్మాగారంలో 1955–56లో ఉత్పత్తి ప్రారంభమైంది. ఆ తర్వాత 1961లో ఇండియన్ డ్రగ్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ లిమిటెడ్ ఏర్పడి దేశంలో అవసరమైన ఔషధాల విషయంలో స్వావలంబన సాధించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలకు బలాన్నిచ్చింది.
ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్లో హైదరాబాద్ ఫార్మా పరిశ్రమకు కీలక మలుపు
ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్లో ఆధునిక ప్రభుత్వ రంగ ఔషధ పరిశ్రమ అభివృద్ధిలో ఇండియన్ డ్రగ్స్ అండ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ లిమిటెడ్ హైదరాబాద్ యూనిట్ కీలక మైలురాయిగా నిలిచింది. కేంద్ర ప్రభుత్వ పత్రాల ప్రకారం ఐడీపీఎల్ను 1961లో ఏర్పాటు చేసి, హైదరాబాద్లో ప్లాంట్ను స్థాపించారు.
హైదరాబాద్ బాలానగర్–కూకట్పల్లి ప్రాంతంలో ఉన్న ఐడీపీఎల్ ప్లాంట్ 1967లో ప్రారంభమై, విటమిన్లు, సల్ఫా మందులు, క్లోరోక్విన్, మెథైల్డోపా, నొప్పి నివారణ మందులు తదితర అనేక ఔషధాల తయారీ చేపట్టింది. ఈ భారీ ప్లాంట్ హైదరాబాద్ను క్రమంగా ఔషధ తయారీ కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందడానికి దోహదపడింది.
ఆ తర్వాత హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి ప్రాంతాల్లో అనేక ప్రైవేటు ఔషధ, టీకా, బయోటెక్నాలజీ సంస్థలు ఏర్పడి పరిశ్రమ మరింత విస్తరించింది. ఈ క్రమంలో హైదరాబాద్ నేడు దేశంలోని ప్రముఖ ఔషధ తయారీ కేంద్రాల్లో ఒకటిగా ఎదిగింది.
అందువల్ల చరిత్రను సంక్షిప్తంగా చూస్తే — ప్రపంచంలో ఆధునిక ఔషధ పరిశ్రమ 19వ శతాబ్దంలో పాశ్చాత్య దేశాల్లో పారిశ్రామిక రూపం దాల్చింది; భారతదేశంలో స్వదేశీ ఔషధ పరిశ్రమకు పీసీ రే ప్రారంభించిన బెంగాల్ కెమికల్ కీలక పునాది; స్వాతంత్ర్యం తర్వాత హిందుస్తాన్ యాంటీబయాటిక్స్, ఐడీపీఎల్ వంటి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు పరిశ్రమకు బలం; హైదరాబాద్లో ఐడీపీఎల్ ప్లాంట్ ఏర్పాటుతో తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఆధునిక భారీ ఔషధ తయారీకి ముఖ్యమైన పునాది ఏర్పడింది.